- Botswana
- Hoodia
- Khoisan
- San
- UNHCR
De San waren zeer goed aangepast aan hun omgeving maar kwamen ongeveer 300 jaar geleden onder druk te staan door migrerende bantoevolkeren en vroege Europese kolonisten. Deze nieuwelingen beschouwden de San als veedieven en zagen hen eigenlijk niet als mensen. De San werden van hun traditionele land verdreven en de meeste zochten de relatieve veiligheid van de Kalahari woestijn in Botswana en Namibië op.
Tegenwoordig wonen er nog steeds, in veel kleinere aantallen, San in de Kalahari die ook nog leven als traditionele jagers-verzamelaars. De vrouwen zoeken knollen, wortels, bessen en vooral wilde meloenen want bij droogte zijn de San voor hun vocht volledig op meloenen aangewezen. In de regentijd wordt water bewaard in struisvogeleieren. De mannen jagen met pijl, boog en speer. De pijlpunten zijn gedrenkt in gif dat uit insectenlarven wordt geknepen, zoals die van de diamphidiakever. Als een antilope met deze pijl is geraakt, rent het weg maar raakt door het gif ernstig verzwakt. De mannen volgen het spoor en doden het dier met een speer.
Antropologen die onderzoek hebben gedaan naar de cultuur van de San, zijn onder de indruk geraakt van hun grote natuurkennis. De nu nog op de traditionele manier levende San kunnen honderden planten onderscheiden, benoemen en vertellen welke toepassing ze hebben op medisch gebied. Hoodia gordonii ìs een voorbeeld van een plant die door de San gebruikt wordt voor medicinale doeleinden. Blijkbaar heeft een Zuid Afrikaans onderzoeksinstituut in de jaren 70 van de vorige eeuw een werkzame stof uit deze plant geïsoleerd en deze op de markt gebracht. Sinds 2002 laat deze organisatie de San meedelen in de opbrengsten.
Veel San zijn naar verstedelijkte gebieden getrokken. De regering van Botswana stimuleert dit, omdat het natuurbehoud in de woestijn daardoor wordt vergemakkelijkt. Stimuleren is wellicht zacht uitgedrukt. Sinds de jaren 90 hanteert de regering namelijk een actief herlokatiebeleid om de San van hun traditionele land in de Central Kalahari Game Reserve naar nieuwe gemeenschappen te laten verhuizen. De regering ontkende in alle toonaarden dat deze verhuizing verplicht was. In 2006 besloot de rechtbank dat het niet verstrekken van jachtvergunningen aan de San "unlawful and unconstitutional" was en dat de San "forcibly and wrongly deprived of their possessions" door de regering. Sinds deze uitspraak zijn veel San teruggekeerd naar de Central Kalahari Game Reserve, echter de regering verbood nog velen om terug te gaan.
Volgens de United Nations High Commissioner for Refugees (UNHCR) leven in Namibië tegenwoordig naar schatting ongeveer 30.000 San die behoren tot subgroepen van de Hai//om, Ju/hoansi en Khwe. Deze bevolking wordt al sinds de koloniale tijd van haar land verdrongen zonder daar goed voor gecompenseerd te zijn. De regering heeft wel toegezegd dat de San grond terugkrijgen, maar tot nu toe is daar niet veel van waargemaakt. Zo werden de Hai//om in de jaren 60 uit Etosha National Park verbannen maar in 2007, met de viering van het 100 jarige bestaan van het park, zaten de Hai//om nog steeds zonder land. De San is de armste bevolkingsgroep van Namibië, vergelijkbaar met de armste landen van de wereld, en de levensverwachting is de laatste tijd afgenomen (vooral door HIV/Aids). Bovendien zijn er steeds meer geluiden dat de San in Namibië ernstig worden uitgebuit en gediscrimineerd door andere etnische groepen uit de samenleving.
Bron tekst: Footprint "Namibia" (2006), Dominicus "Zimbabwe/Botswana/Namibië" (2006).