cicaden (familie Cicadidae)
externe links:
- Magacicada
- Nieuw Zeeland
- IVN
Cicaden komen over de hele wereld voor, behalve in Antarctica. Wereldwijd zijn ongeveer 41.000 soorten beschreven; in Nederland komen ongeveer 370 soorten voor. Alle cicaden zijn redelijk hetzelfde gebouwd maar er zijn uitzonderingen zoals de vooral in Azië voorkomende Helmcicaden met hun soms zeer bizarre uitsteeksels. De meeste soorten blijven klein (niet groter dan een centimeter). Grotere (sub)tropische soorten kunnen zo’n vijf centimeter lang worden met een vleugelspanwijdte van bijna 20 centimeter.
Cicaden zijn meestal groen of bruin van kleur, maar er zijn ook soorten met felle kleuren. Deze insekten staan bekend om hun vermogen te kunnen 'zingen', ze maken een geluid dat vaak sterk lijkt op een hoge zoem- tot fluittoon. Het geluid wordt geproduceerd door kleine plaatjes te laten trillen met behulp van sterke spieren. Het geluidsapparaat is gelegen vlak achter het borststuk, aan de eerste achterlijfsegmenten. Iedere cicadesoort heeft een specifieke zang zodat geen vrouwtjes van de verkeerde soort worden aangetrokken. De frequentie van het geluid is enigszins afhankelijk van de omgevingstemperatuur omdat insekten koudbloedig zijn. Dit betekent dat ze sneller worden naarmate de temperatuur hoger is, en dit geldt ook voor de spieren die de geluiden produceren.
Sap van planten vormt het voedsel van cicaden. Sommige cicade-soorten leven op één soort waardplant, andere soorten leven op een bepaalde groep verwante planten. Cicaden hebben stekende en zuigende monddelen die zijn aangepast op het zuigen van sappen uit planten. Cicaden zijn in de bloemen- en plantenteelt berucht om de schade die ze kunnen veroorzaken. Naast de directe schade die veroorzaakt wordt door het zuigen van plantensappen kunnen cicaden ook plantenziekten verspreiden.

Magacicada (VS) Magacicada (VS) Platypleura ? (Namibië) chorus cicada (NZ) chorus cicada (NZ)

De meeste cicadesoorten komen ieder jaar voor en kennen meerdere generaties per jaar. Er zijn ook soorten die meerdere jaren als nimf onder de grond leven voordat ze volledig zijn ontwikkeld. Deze soorten komen meestal ieder jaar voor, omdat de nimfen van verschillende generaties zijn en de verschillende ontwikkelingsstadia door elkaar leven.
Er zijn echter ook cicaden die een zeer lange ontwikkelingsduur kennen van óf dertien jaar óf zeventien jaar. Deze cicaden behoren tot het geslacht Magicicada en komen uitsluitend voor in het oosten van de Verenigde Staten. De 4 soorten met een 13 jarige cyclus bevinden zich over het algemeen in het zuiden en middenwesten van het verspreidingsgebied; de 3 soorten met een 17 jarige cyclus komen over het algemeen meer noordelijk voor. Eens in de zoveel jaar komen de volwassen insecten in enorme aantallen uit de grond tevoorschijn (in mei en juni) om zich voort te planten. De populatiedichtheid is zo groot dat de natuurlijke vijanden zich vol eten zonder dat ze de cicade-populatie significant verkleinen. De populaties van de natuurlijke vijanden kunnen zich, in reactie op de grote hoeveelheid aan voedsel, niet opbouwen aangezien de cicaden na enkele weken al weer verdwenen om zich lange tijd niet te laten zien.
Hoewel bijna alle periodieke cicaden in een bepaalde regio in hetzelfde jaar verschijnen, zijn de cicaden in verschillende regio's niet gesynchroniseerd. Het is dan ook bijna ieder jaar mogelijk om ergens periodieke cicaden te zien; een kwestie van de juiste locatie bezoeken. Periodieke cicaden van hetzelfde type levenscyclus die in een bepaald jaar verschijnen, zijn gezamenlijk bekend als een broedsel. De verschillende broedsels worden met Romeinse cijfers aangeduid. Er zijn 12 broedsels van cicaden met een 17 jarige cyclus en 3 broedsels van cicaden met en 13 jarige cyclus. De foto's van de periodieke cicaden dateren uit 2008. Dit zijn cicaden met een 17 jarige cyclus die tot broedsel XIV behoren.
Het grootste deel van hun leven, verblijven cicaden als nimf in de grond en voeden ze zich met sap dat ze uit de wortels van planten zuigen. In het laatste nimf-stadium kruipen ze, gedurende een week of 2, de grond uit en vervellen voor de laatste keer. De adulte Magicicada –cicaden hebben een zwart lijf, oranje vleugeladeren en opvallend rode ogen. Na een dag of tien laat de populatie al goed van zich horen en dat houdt wel een week of twee stand. Daarna neemt de herrie aanmerkelijk af. Ongeveer 4 tot 6 weken nadat ze uit de grond zijn gekomen, zijn ze weer verdwenen en is de rust teruggekeerd. Tijdens deze korte bovengrondse periode zoeken de mannetjes, al “zingend”, de vrouwtjes. Na paring maken laatstgenoemden kleine sneetjes in takjes van planten en leggen daar de eitjes in. De nimfen die uit de eitjes komen, laten zich vallen en graven zich in.

In Nieuw Zeeland komen ruim 40 endemische cicade-soorten voor. De chorus cicade is de meest algemeen voorkomende en grootste soort. Deze cicade kan 28 millimeter lang worden met vleugelspanwijdte van 80 millimeter. Het lijf is groen met donkere plekken. Uit studies blijkt dat cicades vanuit Australië en misschien ook Nieuw Caledonië, over de Tasman Zee naar Nieuw Zeeland zijn gekomen. Hun habitat is zeer uiteenlopen; ze komen voor in gebieden aan de kust tot in de bergen. Sommige soorten komen alleen hoog in alpinegebieden voor en er zijn ook soorten die alleen in steenachtige rivierbeddingen kunnen leven.
Net als de periodieke cicaden laten de nimfen van de Nieuw Zeelandse soorten zich op de grond vallen en graven ze zich in. Over de cycli van deze soorten is nog niet veel bekend maar van een paar soorten weet men dat de nimfen 3 tot 5 jaar in de grond blijven. Net als de nimfen voeden de adulten zich met het sap van planten. Ze leven slecht twee tot vier weken. In die periode paren ze en worden de eitjes gelegd. Tot de natuurlijke vijanden behoren kleine wespen die het op de eitjes voorzien hebben, kevers die de nimfen aanvallen en schimmels die een gevaar vormen voor de nimf én de adult. Op hun weg naar de oppervlakte kunnen nimfen voer voor kiwi's worden. Adulten worden door vogels en spinnen belaagd.

Bron tekst: Wikipedia, website IVN, www.magicicada.org, www.teara.govt.nz (april 2014)