Nederland, Den Haag: monumentale bomen
kanstanjeziekte
Een stad als Den Haag is zonder bomen niet voor te stellen. Sommige bomen in de stad zijn al eeuwen oud, voor stedelijke begrippen en zeker zo dicht bij de kust, is dat heel respectabel. Maar niet alleen in het oude centrum staan mooie bomen, ook elders, verspreid in de stad en in particuliere tuinen komen ze voor. De gemeente heeft er voor gezorgd dat deze levende monumenten extra worden beschermd en verzorgd. Vanaf 1995 kunnen Haagse bomen tot “levend” monument worden aangewezen. Inmiddels (2009) hebben 1358 bomen het predikaat “monumentaal” gekregen. Bomen krijgen dit predikaat als ze een bijzondere bijdrage leveren aan de kwaliteit van de woonomgeving en voldoen aan een aantal voorwaarden. Zo moet een boom in ieder geval ouder zijn dan 50 jaar en in een goede conditie verkeren.
De kastanjeboom is de tweede helft van de 16de eeuw van Turkije naar Nederland gebracht. Veel bomen in Den Haag zijn kastanjebomen. Sinds 2004 worden deze bomen bedreigd door de bloedingsziekte. Ook de kastanjebomen in Den Haag ontkomen niet aan deze ziekte; veel exemplaren zijn duidelijk aangetast. Een remedie is nog niet gevonden en tot die tijd is het advies van de onderzoekers om heel terughoudend te zijn in het planten van kastanjebomen.

Op het Lange Voorhout staan meer dan 300 monumentale bomen. Het bijzondere hiervan is dat het als geheel monumentaal is verklaard. Mocht er een oude boom uitvallen dan heeft de vervangende jonge boom direct de monumentale status en bescherming. Het Lange Voorhout grensde oorspronkelijk aan het Haagse Bos. De L-vormige ruimte wordt omzoomd door monumentale panden die voornamelijk dateren uit de 18de eeuw. In de lange as staat het Paleis Lange Voorhout waarin nu het Eschermuseum gehuisvest is.
Het Lange Voorhout is een veel gebruikte plek voor allerlei festiviteiten. Hiervoor is vaak zwaar verkeer nodig om bijvoorbeeld de kermis op te bouwen  of de beelden van de beeldententoonstelling te plaatsen. Aangezien bomen deze druk op de wortels slecht verdragen is gefaseerd in 2007 en 2008 de standplaats aanzienlijk verbeterd. De bestaande sterk verdichte grond is weggezogen en nieuwe voedselrijke grond is aangevoerd. Om de bodem niet opnieuw te laten verdichten is een speciaal soort dak gemaakt, net onder de schelpenlaag, die de druk van het verkeer opvangt. Het gehele Lange Voorhout heeft nu weer de chique uitstraling van weleer.

postzegelboom Lange Voorhout Koekamp Sophialaan Plein 1813

De Koekamp, het gebied tussen het Malieveld en het Centraal Station, is met de aanleg van de Koningstunnel, ingrijpend gewijzigd. Om de monumentale kastanje en linde hier te behouden, werd het tracé om de standplaats van de linde heen gevormd en ontstond  een wandelgebied. De grote paardekastanje kon echter niet blijven staan. In 1997 is de meer dan 110 jaar oude boom ongeveer 60 meter in oostelijke richting verschoven. Het is de zwaarste boom die ooit is verpland en dit is opgenomen in het Guinness Book of Records.
Een andere monumentale kastanjeboom staat voor het Paleis Noordeinde. Onder deze boom worden al sinds jaar en dag postzegels verhandeld. De boom heeft daardoor de naam postzegelboom gekregen. Iets verderop, voor de gotische zaal die gebouwd is in 1840, die vroeger behoorde bij het paleis Kneuterdijk, staat een imposante rode beuk. De leeftijd van deze boom wordt geschat op minimaal 135 jaar. Tegen het einde van de 19de eeuw werden rode beuken vaak aangeplant in veel chique wijken van Nederland.
De kastanjebomen in de Sophialaan zijn daar in 1936 gepland ter vervanging van alle iepen die als gevolg van de iepenziekte waren gesneuveld. Het bijzondere van deze bomen is dat er geen vruchten aan komen. Veel bomen hebben de oorlogsjaren niet overleefd omdat bewoners het hout gebruikten voor hun kachels. Om de bomen hier tegen te beschermen werden ze ingerold met prikkeldraad en hebben daar zichtbaar littekens aan overgehouden.
Op de Hogewal (op de hoek met Noordeinde) staat een slanke moerascypres; een boom die sterk afwijkt van alle andere straatbomen. Waarom deze boom hier zo alleen bijzonder staat te zijn, is niet bekend. Wel is bekend dat de schrijver Louis Couperus achter deze boom heeft gewoond en vanuit zijn werkkamer uitzicht had op deze boom.

Bron: Monumenten en stedelijk groen. Dienst Stedelijk Ontwikkeling, Gemeente Den Haag. Monumentdag 2009.