| Frankrijk: geschiedenis in vogelvlucht | |
| - Hugenoten - Katharen - tempeliers Romeins Gallië: - Gallië - Gallische oorlog - Pax Romana - Goten gotisch Frankrijk: - Eleonora v. Aquitanië 100 jarige oorlog: - Zwarte Dood - Hertogdom Bourgondië - Jeanne d'Arc Renaissance: - Frans I - Leonardo - Cellini - Rabelais - Catharina de Medici - Hugenotenoorlogen - Bartolomeusnacht Gouden Eeuw: - Richelieu - Mazarin - Molière - Racine - Lully verlichting/revolutie: - Voltaire - Rousseau - Lully - Verlichting - Revolutie Belle Epoque: - Dreyfus affaire WO II: - de Gaulle - Moulin monarchie/republiek: - lijst koningen/keizers - Merovingen - Karolingen (751-987) - Capetingers (987-1328) - Valois (1328-1589) - Bourbon (1589-1792) - 1ste Republiek - Bonaparte (1804-1814) - Bourbon (1814-1815) - Bonaparte (1815) - Bourbon (1815-1830) - Julimonarchie (1830 - 1848) - 2de Republiek - Bonaparte (1852-1870) - 3de Republiek - Vinchy regime (WO II) - 4de Republiek - 5de Republiek (vanaf 1952) Frankrijk |
Tekst uit: Capitool reisgidsen Frankrijk, 1998. Hoewel Frankrijk bekend staat om zijn honkvaste boerenbevolking is het ook altijd een smeltkroes geweest. Dat begon al vóór de komst van de Keltische Galliërs in de eeuwen voor Christus, en zet zich ook nu nog voort met de grootschalige immigratie uit de landen rond de Middellandse Zee. De Romeinse verovering onder leiding van Julius Caesar was lang voelbaar, maar vanaf de 4de en 5de eeuw werd het land overspoeld door barbaarse stammen die veel van het Romeinse erfgoed verwoestten. De Capetinger dynastie bracht Frankrijk in de Middeleeuwen stukje bij beetje weer bijelkaar. Het was een periode van grote economische welvaart en een rijk cultureel leven. De pest en de Honderdjarige Oorlog zorgden voor een terugval en de macht van de Capetingers werd ernstig bedreigd door de Bourgondische hertogen. Frankrijk beleefde in de Renaissance wederom een bloeiperiode, gevolgd door de grandeur van de heerschappij van Lodewijk XIV. Tijdens de Verlichting in de 18de eeuw gold de Franse cultuur als een voorbeeld voor heel Europa. De Revolutie van 1789 maakte een eind aan de absolute monarchie maar leidde ook tot een instabiliteit die nog altijd kenmerkend is voor de Franse politiek: sinds 1789 heeft Frankrijk vijf republieken, twee keizers en drie koningen gekend, plus de Vichy-regering gedurende de Tweede Wereldoorlog. De modernisering in de 19de en 20ste eeuw voltrok zich maar langzaam. De spoorwegen, militaire dienst en ingrijpende onderwijshervormingen waren cruciaal bij het scheppen van een eigen identiteit onder de Franse burgers. In de late 19de eeuw en vroege 20ste eeuw werd de Franse politiek beheerst door de rivaliteit met Duistland. Het traumatische verlies van honderdduizenden burgers in de Eerste Wereldoorlog en de bezetting door Duitsland tussen 1940 en 1944 weerhielden de twee landen er niet van, zich samen vanaf 1945 te ontpoppen als de ruggengraat van de groeiende Europese eenheid. prehistorie De vroegste tekenen van menselijk leven in Frankrijk dateren van 2 miljoen jaar geleden. Vanaf ongeveer 40.000 v. Chr. leidde de homo sapiens een rondtrekkend bestaan als jager-verzamelaar. Rond 6000 v. Chr., na het einde van de IJstijd, ging de bevolking zich op een vaste plek vestigen en vee houden of land verbouwen. Bewerking van ijzer gaf de mens efficiënter gereedschap en wapens. De IJzertijd wordt vooral geassocieerd met de Kelten, die in de laatste 1000 jaar v. Chr. uit het oosten het land binnenkwamen. Er ontwikkelde zich een complexe hiërarchie, van strijders, boeren, ambachtslieden en druïden. Romeins Gallië Het zuidelijk deel van het huidige Frankrijk werd rond 125 v. Chr. door de Romeinen geannexeerd. De rest van Gallië werd in de Gallische Oorlogen (58-51 v. Chr.) door Julius Caesar onderworpen. Het ging Gallië voor de wind: de contacten tussen de gebiedsdelen waren intensief, in de steden werden baden en amfitheaters aangelegd en op het platteland werden grote buitenverblijven gebouwd. Keizer Augustus (de eerste Romeinse keizer) steunde de Pax Romana, een vrede die de Galliërs zich is staat stelden zich cultureel te ontwikkelen. Lyon werd in 43 n. Chr. hoofdstad van heel Gallië. In 48 n. Chr. kregen de Galliërs dankzij keizer Claudius volwaardig staatsburgerschap. In de 3de eeuw n. Chr. richtten Germaanse stammen grote vernielingen aan en tegen de 5de eeuw hadden zij zich over heel Gallië verspreid. kloosterleven Op de instorting van het Romeinse Rijk volgde een periode van instabiliteit. Noch onder de Frankisch-Merovingische (486-987) noch onder de Karolingische (751-987) dynastie kende het land politieke rust. In deze turbulente periode zorgde de Kerk voor een element van continuïteit. De kloosters waren centra voor christelijke geleerden en kunstenaars en hielpen zo met het herstellen van de waarden van de oude wereld. Zij droegen ook bij aan de ontwikkeling van de akker- en wijnbouw. Sommige kloosters vergaarden grote macht. gotisch Frankrijk De Gotiek ontstond in de 12de eeuw. In welvarende handelssteden bouwde mentorenhoge gotische kathedralen naar revolutionaire ontwerpen. Voorbeelden hiervan staan in Chartres en Amiens. De onwaarschijnlijke hoogte en lichtheid van deze bouwwerken getuigden van geloof en welvaart. Het was een periode van groeiende welvaart en een in toenemende mate dominante monarchie. De Franse en Bourgondische hoven schreven in Europa de mode en etiquette voor. Chansons des gestes (heldengedichten) beschreven de hoofse gebruiken; troubadours brachten ze ten gehore. Eleonora, hertogin van Aquitanië, was een vrouw met een sterke wil. Zij was medeverantwoordelijk voor het conflict tussen Engeland en Frankrijk. In 1137 trouwde zij met Lodewijk VII van Frankrijk met wie zij aan een kruistocht deelnam. Na thuiskomst werd hun huwelijk in 1152 ontbonden. Ze trouwde met Hendrik van Anjou en bleef hertogin van Aquitanië. Twee jaar later eiste Hendrik met succes de troon van Engeland op. Aquitanië kwam bij het Engelse rijk. Honderjarige Oorlog Tijdens de Honderdjarige Oorlog (1337-1453) streed Engeland met Frankrijk om heerschappij over Franse gebieden. Naast oorlogsschade was er hongersnood en werd de Zwarte Dood van 1348 gevolgd door een verwoestende epidemie van builenpest. De epidemie van 1348-1352 kostte 4 à 5 miljoen mensen, ongeveer 25% van de Franse bevolking, het leven. Wegens het ontbreken van medicijnen vertrouwde men op het gebed en heilige processies. Tijdens de Honderdjarige Oorlog stichtten de hertogen van Bourgondië een van de machtigste staten in Europa. Het land strekte zich uit tot Vlaanderen en Holland. Het hertogdom viel uiteen na de dood van hertog Karel de Stoute in 1477. Het scheelde niet veel of Frankrijk was opgedeeld tussen de Engelse koning en de hertog van Bourgondië. In 1429-1430 droeg de jeugdige Jeanne d’Arc bij aan de ommekeer van het Franse lot en een generatie later waren de Engelsen uit Frankrijk verdreven. Renaissance Als gevolg van de Franse invasie van Italië in 1494 verspreidden de idealen van de Italiaanse Renaissance zich ook in Frankrijk. Onder Frans I bereikte de Renaissance zijn hoogtepunt. Hij had talent voor de letteren en kunst, maar ook voor sport en oorlogvoeren. Hij nodigde Italiaanse kunstenaars als Leonardo en Cellini aan zijn hof uit en hield van de dubbelzinnige verhalen van Rabelais. Onder Frans I begon ook de Franse zoektocht naar koloniën in 1534. Frans I stuurde Jacques Cartier op ontdekkingsreis naar Canada. De Italiaanse Catharina de Medici (1519-1589) had grote invloed aan het hof. Zij was weduwe van Hendrik II (zoon van Frans I) en via haar zonen Frans II, Karel IX en Hendrik III had zij veel macht. Zij speelde een belangrijke rol in de godsdienstoorlogen (1562-1593) tussen de katholieken en protestanten. Goude Eeuw Na afloop van de godsdienstoorlogen begon een tijdperk van enorme Franse invloed en macht. Lodewijk XIII en Anna van Oostenrijk trouwden in 1615. Na zijn dood werd Anna regent voor de jonge Lodewijk XIV. De kardinaal-ministers Richelieu en Mazarin maakten de weg vrij voor de absolute monarchie van Lodewijk XIV. Deze periode was ook in artistieke zin een gouden tijd voor Frankrijk, hetgeen blijkt uit de enorme barok-bouwwerken, toneelstukken van Molière en Racine en de muziek van Lully. Versailles werd gebouwd onder Lodewijks minister van financiën Colbert. De kosten van het paleis en de vele oorlogen bracht het land in grote financiële problemen. Verlichting en Revolutie De nieuwe definitie van de plaats der mensheid in de natuur door de filosofen Voltaire en Rousseau betekende een rechtstreekse uitdaging voor de oude aristocratie. Hun essays werden in heel Europa en zelfs in de Amerikaanse koloniën gelezen. De staatsschuld liep in die tijd hoog op. De sociale onrust die daar het gevolg van was, vond zijn hoogtepunt in de revolutie van 1789. Onder het motto “vrijheid, gelijkheid en broederschap” hadden de hervormingen in de nieuwe republiek grote invloed op de rest van Europa. Napoleon In Frankrijk heersten tussen 1800 en 1870 twee generaties Napoleon. Napoleon Bonaparte nam de titel keizer Napoleon I aan. Hij breidde zijn rijk uit over een groot deel van West Europa en zette zijn broers en zusters op de troon van de veroverde landen. Hij werd in 1814 verslagen waarna de Bourbons zijn plaats innamen. Na de revolutie van 1830 en de zogenaamde julimonarchie kwamen de Napoleons in 1848 weer terug. Lodewijk Napoleon, neef van Napoleon I, werd president van de Tweede Republiek en kroonde zichzelf vervolgens tot keizer Napoleon III. Onder zijn bewind werd Parijs gemoderniseerd en begon de industriële hervorming van Frankrijk. Belle Epoque De decennia vóór de Eerste Wereldoorlog gaan de geschiedenis in als de Belle Epoque, het schone tijdperk. Toch was het politiek gezien een woelige periode: opstandige arbeiders, zich organiserende socialistische bewegingen en de Dreyfus-affaire, die het land verdeelde. Het leven werd veraangenaamd door uitvinding als elektriciteit en inentingen tegen ziekten. Ook in cultureel opzicht was het een bloeiende tijd, die nieuwe stromingen als het Impressionisme en de Art Nouveau, de realistische romans van Gustave Flaubert en Emile Zola, cabaret, can can en in 1985 de filmkunst voortbracht. Avant-garde Ondanks de verwoestingen van twee wereldoorlogen behield Frankrijk zijn internationale reputatie als centrum voor de avant-garde. Vooral Parijs lokte veel experimentele schrijvers, kunstenaars en musici. De cafés zaten vol Amerikaanse schrijvers, jazzmusici, Franse surrealisten en filmmakers. Aan de Franse Rivièra ontstonden koloniën van beeldende kunstenaars en schrijvers, van Matisse en Picasso tot Hemingway en Scott Fitzgerald, maar ook van rijke industriëlen die daar per auto of met de beroemde Train Bleu naar toe reisden. Vanaf 1936 werden de vakanties doorbetaald waardoor ook de arbeidersklasse kon genieten van de nieuwe mode, het zonnebaden. Tweede Wereldoorlog Na de val van de Derde Republiek in 1940 werden Parijs en Noord en West Frankrijk tot de bevrijding in 1944 bezet door de Duitsers. In Zuidwest Frankrijk werd onder maarschalk Pétain en Pierre Laval de collaborerende Vichy-regering gevormd. Tegelijkertijd was er de beweging der Vrije Fransen onder leiding van Charles de Gaulle, waarin Jean Moulin de vele verzetsgroeperingen coördineerde. Het huidige Frankrijk Na de jaren 50 van de 20ste eeuw veranderden de traditionele verhoudingen in de Franse samenleving: het aantal boeren daalde snel, oude industrieën raakten in verval, werkgelegenheid in de dienstensector en technologische industrie steeg enorm en de Fransen konden meegenieten van de massacultuur en de consumptiemaatschappij. Prestigieuze projecten zoals de Concorde, de TGV, La Défense (enorm modernistisch bedrijvencomplex) en het Centre Pompidou werden met bijval ontvangen. Door de Europese integratie te initiëren en mee te werken aan de aanleg van de Kanaaltunnel versterkte Frankrijk de banden met zijn buurlanden. Koningen en keizers van Frankrijk Na het uiteenvallen van het Romeinse Rijk vestigde de Frankische vorst Clovis de dynastie der Merovingen. Deze werd opgevolgd door die van de Karolingen en vanaf de 10de eeuw door de Capetingen. De Capetingen verkregen koninklijke macht die in de 14de eeuw overging op de Valois. Tegen het einde van de 16de eeuw, na de godsdienstoorlogen, ging de macht over op de Bourbons. De Revolutie van 1789 maakte, op een korte terugkeer in 1814-1830 na, een einde aan de Bourbon-dynastie. De 19de eeuw was de eeuw van de Bonapartes met Napoleon I en III. Nadat Napoleon III in 1870 was afgezet, werd Frankrijk een republiek. |